Muzeum Narodowe w Gdańsku, dziedziczące zbiory i tradycje dwóch instytucji – Muzeum Miejskiego (1870) i Muzeum Rzemiosł Artystycznych (1881), należy do najstarszych w Polsce. Gmach Główny to późnogotycki klasztor franciszkański, adaptowany do celów muzealnych w latach 1867–1871. Muzeum Miejskie zawdzięczało ekonomiczne warunki rozwoju Fundacji Carla G. Klosego (1794–1868), natomiast zasadniczy trzon jego zbiorów stanowiła kolekcja Jacoba Kabruna (1759–1814), złożona z kilku tysięcy obrazów, rysunków i rycin mistrzów europejskich od końca XV do początków XIX wieku, przekazana miastu testamentem właściciela.

 

Zalążek zbiorów Muzeum Rzemiosł Artystycznych powstał dzięki zakupieniu w 1881 roku kolekcji Ludwika Garbego, składającej się z kilku tysięcy eksponatów (meble, fajanse i wyroby z metali kolorowych). Średniowieczną rzeźbę gdańską i pomorską przekazywały do muzeum kościoły, a cechy – rzemiosło artystyczne. Ważną rolę w powiększaniu zbiorów odegrały darowizny i legaty rodzin gdańskich i pomorskich. Wszystkie nazwiska darczyńców Muzeum przechowuje we wdzięcznej pamięci i na kartach swojej historii.

 

Pod koniec II wojny światowej budynek uległ zniszczeniu w 65%, znaczna cześć zbiorów zaginęła (między innymi całkowicie zniknęły działy numizmatów i sztuki Dalekiego Wschodu), ucierpiały zasoby biblioteki i dokumentacja muzealna. Pierwszą powojenną ekspozycję otwarto w 1948 roku. W roku 1956 z wojennej tułaczki wrócił tryptyk Memlinga oraz część zbiorów malarstwa, rysunku i rycin. W latach 60. XX wieku, w organizacyjnych ramach instytucji powstały zalążki zbiorów i koncepcje samodzielnych później muzeów, takich jak Centralne Muzeum Morskie, Muzeum Archeologiczne i Muzeum Historii Miasta Gdańska.