Najczęściej występujące w Polsce choroby przenoszone przez kleszcze to borelioza (choroba z Lyme) i wirusowe kleszczowe zapalenie mózgu. Obie choroby nie leczone zagrażają niebezpiecznymi dla zdrowia powikłaniami.

Kleszcze bytują w ściółce i w poszukiwaniu swych żywicieli (ludzi, zwierząt) wspinają się na trawy i krzewy nie wyżej niż na 20 do 70 cm. Dlatego „zbieramy” kleszcze przechodząc przez trawy lub krzewy, w lesie, na łące, podczas prac na działce lub spacerów w parkach. Najbardziej lubią obszary przejściowe między dwoma różnymi typami roślinności, jak np: brzegi lasów z graniczącymi łąkami, polany, błonia nad rzekami i stawami, zagajniki z zaroślami, obszary, gdzie las liściasty przechodzi w iglasty lub odwrotnie albo wysoki w niski, obszary zarośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem i leszczyną.

Kleszcze posiadają zmysły powonienia i temperatury, które umożliwiają im wykrycie „ofiary”. Sam moment przekłucia naskórka i wysysania krwi pozostaje niezauważony, ponieważ wydzielina zwierzęcia działa znieczulająco. Dopiero po 2-3 dniach podrażnione miejsce zaczyna swędzieć a wypełniony krwią kleszcz powiększa się, przez co staje się lepiej widoczny. W miejscu ukłucia może wystąpić obrzęk, ból, swędzenie, zaczerwienienie.

Typowymi miejscami ukąszenia u człowieka są głowa i uszy (zwłaszcza u dzieci), miejsca zgięcia dużych stawów, ręce i nogi, pępek.

Jedynym sposobem uniknięcia przykrych skutków choroby jest zapobieganie.
W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad.
Należy:

·                       nosić odpowiednią odzież w lesie zakrywającą jak najwięcej części ciała;

·                       stosować środki odstraszające kleszcze, do kupienia w drogeriach;

·                       gotować mleko pochodzące od krów, kóz i owiec;

·                       unikać pobytu w rejonach gdzie często występują zakażone kleszcze;

·                       po powrocie z lasu należy zmienić ubranie i wytrzepać odzież – kleszcze często nie od  razu wczepiają się w skórę

·                       dokładnie obejrzeć całe ciało.

 Wczepionego kleszcza należy usunąć przy użyciu pęsety zdecydowanym prostym ruchem na zewnątrz. Następnie zdezynfekować miejsce ukąszenia.

 

 

Jest to ostra wirusowa choroba zakaźna, która dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego i może mieć przebieg od łagodnego po ciężki, prowadząc do trwałych następstw w postaci niedowładów, zaburzeń koncentracji lub depresji. Do zakażenia dochodzi podczas ukłucia przez zakażonego kleszcza lub spożycia niepasteryzowanych produktów mlecznych pochodzących od zakażonych zwierząt.

Choroba przebiega w dwóch etapach. Pierwszy gdy wirus dostaje się i namnaża we krwi. Wówczas objawy są grypopodobne: występuje gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów, bóle krzyżowo-lędźwiowe, uczucie ogólnego zmęczenia i rozbicia, brak łaknienia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe. U około 2/3 zakażonych objawy ulegają samoistnemu wycofaniu. U pozostałych, po trwającym od 1 do 20 dni okresie utajenia, następuje drugi etap choroby, gdy wirus przedostaje się z krwi do mózgu i dochodzi do zakażenia tkanki mózgowej. Ponownie wzrasta temperatura ( na ogół powyżej 39^oC) i pojawiają się typowe objawy: zawroty i bóle głowy, nudności, nadwrażliwość na światło, sztywność karku, zaburzenia świadomości, porażenie nerwów czaszkowych, drżenia mięśniowe, zaburzenia mowy, zaburzenia snu.

Wystąpieniu choroby oraz jej następstw można z powodzeniem zapobiegać stosując szczepienia ochronne. Prawidłowo przeprowadzone szczepienie wywołuje w organizmie osoby zaszczepionej produkcję swoistych przeciwciał, przeciw wirusowi KZM. Natychmiast po ukłuciu przez zakażonego kleszcza, przeciwciała te zwalczają zakażenie i nie dochodzi do rozprzestrzeniania się wirusa we krwi.

Szczepienia zaleca się osobom przebywającym na terenach endemicznych: zatrudnionym przy eksploatacji lasów, stacjonującemu w lasach wojsku, rolnikom, młodzieży odbywającej praktyki oraz turystom, uczestnikom obozów i kolonii.

Przed zaszczepieniem należy skonsultować się z lekarzem!

Borelioza jest przewlekłą, przebiegającą fazami, wieloukładową chorobą zakaźną, wywołaną przez krętki z grupy Borrelia.  Choroba nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka a przechorowanie nie wywołuje odporności.

W przebiegu zakażenia wyróżnia się dwa stadia choroby. W pierwszym stadium charakterystycznym objawem jest rumień wędrujący, który powstaje na skórze w miejscu ukłucia przez kleszcza. Po 7-10 dniach od kontaktu z kleszczem (nie wcześniej)  pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która w ciągu następnych dni i tygodni powiększa się tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę z charakterystycznym przejaśnieniem w środku. Typowy rumień przekracza średnicę 5 cm i może obejmować znaczną powierzchnię ciała. Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, na ogół łagodne, takie jak: zmęczenie, bóle mięśni, gorączka, ból głowy, sztywność karku itp. Po kilku tygodniach rumień wędrujący może ustąpić samoistnie, ale zakażenia rozprzestrzenia się na wiele układów i narządów.

Drugie stadium boreliozy związane jest najczęściej z zakażeniem układu nerwowego (neuroborelioza), układu kostno-stawowego lub układu krążenia z mało charakterystycznymi objawami klinicznymi. Wczesne objawy neuroboreliozy to najczęściej zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zapalenia nerwów czaszkowych, porażenie nerwu twarzowego, zapalenie nerwów obwodowych i bolesne zapalenie korzeniowonerwowe. W przewlekłej neuroboreliozie powyższe objawy mogą utrzymywać się przez wiele tygodni lub miesięcy, prowadząc często do nieodwracalnych zmian i uszkodzeń nerwów.

Borelioza układu kostno-stawowego charakteryzuje się nawracającymi zapaleniami stawów. Typowymi objawami są nawracające obrzęki stawów , po których następuje przewlekłe zapalenie błony maziowej jednego lub kilku stawów. Najczęściej dotyczy to stawów kolanowych, rzadziej łokciowych, skokowych czy biodrowych. Nieleczona borelioza stawowa przybiera postać przewlekła, określoną jako utrwalony obrzęk stawów. W tym okresie dochodzi do uszkodzenia chrząstek i kości, przerostu maziówki i odkładania się włóknika.

Borelioza układu krążenia objawia się zaburzeniami rytmu serca.

Rozpoznanie boreliozy - zmiany skórne (rumień, czyli czerwona plama, o ile wystąpi, jest łatwy do zaobserwowania. U dzieci rumień pojawia się zwykle na skórze głowy, twarzy i szyi, natomiast u dorosłych ma pośladkach, zgięciu pod kolanami lub pod pachami - czyli tam, gdzie najczęściej przyczepiają się kleszcze. Przez kilka tygodni należy obserwować miejsce, w którym doszło do ukąszenia, gdyż zmiany skórne często pojawiają się z opóźnieniem. Niekiedy bywają one z innymi chorobami skóry, np. różą, grzybicą, skórnymi zmianami alergicznymi lub fizjologicznym odczynem na ukąszenie owadów. Warto pokazać zmiany skórne lekarzowi!

Nie ma specyficznej profilaktyki - nie wynaleziono dotąd szczepionki przeciw boreliozie.

Zalecaną metodą zapobiegania jest ochrona osobista, stosowanie środków odstraszających kleszcze, unikanie ekspozycji na zakażenie, stosowanie odzieży ochronnej na terenie ognisk endemicznych boreliozy oraz wczesne, szybkie i ostrożne usunięcie przyssanego kleszcza z powierzchni skóry.

---