KRĘTKOWICA KLESZCZOWA (BORELIOZA)

Autor: Monika Dukarić-Wojciechowska

 

KRĘTKOWICA KLESZCZOWA (BORELIOZA)

     Krętkowica kleszczowa, rumień wędrujący lub choroba z Lyme są to różne nazwy dla jednej choroby – boreliozy wywoływanej przez bakterię krętka boreliozy (Borrelia burgdorferi) przenoszonego przez zakażone kleszcze w czasie pobierania krwi od człowieka. Choroba ta została opisana po raz pierwszy w 1975 roku na podstawie obserwacji i badań przeprowadzonych w miejscowości Old Lyme w USA, gdzie wystąpiło wówczas wiele takich zachorowań.
     Niebezpieczeństwo zapadnięcia na nią może pojawić się wówczas, gdy kleszcz tkwił w skórze człowieka co najmniej 48 godzin. W przebiegu boreliozy możemy wyróżnić trzy okresy choroby.
     I okres choroby zaczyna się zazwyczaj zmianami skórnymi o typie rumienia pełzającego. Na skórze pojawia się plama z charakterystycznym czerwonym brzegiem i przejaśnieniem w środku zmiany. Plama ta występuje zwykle w miejscu ukąszenia przez kleszcza i rozszerza się obwodowo przez okres kilku dni do kilku tygodni, po czym znika. Rumieniowi towarzyszy zwykle gorączka, uczucie ogólnego rozbicia i bóle mięśniowe. U około 30 procent zakażonych rumień wędrujący nie występuje, a pierwsze objawy choroby związane są już z jej późniejszym okresem.
     Po kilku miesiącach, w II okresie choroby, dochodzi do rozsiewu krętka boreliozy siecią naczyń krwionośnych, a objawy zależą od narządowego umiejscowienia zmian. U około połowy zakażonych, nie leczonych antybiotykami osób, występują nawracające objawy zapalenia stawów z bolesnością i obrzękiem, które utrzymują się od kilku dni do kilku miesięcy. U 10-20 % może dojść do przewlekłego zapalenia stawów. W przebiegu boreliozy może dojść również do zmian w układzie nerwowym np. sztywności karku, bólów głowy, porażenia mięśni twarzy (dość często występuje porażenie nerwu twarzowego), drętwień, bólów korzeniowych, osłabienia lub niedowładów kończyn, zaburzeń psychicznych. Czasem może wystąpić zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia. Mogą również pojawiać się zmiany skórne.
     III okres boreliozy zaczyna się w kilka-kilkanaście miesięcy lub później po okresie II i charakteryzuje się zmianami przewlekłymi: zapaleniem stawów, zapaleniem mózgu i rdzenia kręgowego, zapaleniem nerwu wzrokowego, zaburzeniami psychicznymi, neurologicznymi, zmianami skórnymi i zanikiem skóry.
     U niektórych osób borelioza może przebiegać bezobjawowo, a jedynym dowodem przebycia zakażenia są dodatnie odczyny serologiczne.
     Rozpoznanie choroby opiera się na wywiadzie dotyczącym ukąszenia przez kleszcza, zgłaszanych objawach (zwłaszcza wystąpieniu rumienia wędrującego) oraz na testach serologicznych krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego wykrywających przeciwciała anty-Borrelia. Testy te stają się najczęściej dodatnie dopiero po upływie 6 tygodni od zakażenia. Warto wspomnieć, że rutynowe badania laboratoryjne krwi i moczu w przypadku boreliozy nie wykazują żadnych charakterystycznych zmian.
     Leczenie boreliozy polega na podaniu antybiotyków. Im wcześniej po zakażeniu zostaje wdrożone, tym szybszy i pełniejszy będzie powrót do zdrowia. Standardem jest podanie antybiotyku każdej osobie ukąszonej przez kleszcza, u której wystąpiły objawy rumienia wędrującego, niezależnie od wyniku testu serologicznego.
     

ZAPOBIEGANIE

1. Unikanie ukąszeń przez kleszcze (szczelne osłonięcie skóry ubraniem, stosowanie repelentów).
2. Dokładna kontrola skóry po powrocie z terenów zielonych.
3. Szybkie i umiejętne usunięcie kleszcza.

Kleszcza należy usuwać w całości, nie wolno go zgniatać ani kaleczyć. Nie należy go smarować masłem, olejem lub innym tłuszczem, gdyż w ten sposób zamyka się otwory oddechowe pasożyta. Kleszcze to pajęczaki – ich narząd oddychania to tchawki i przetchlinki umieszczone na odwłoku. W przypadku ich zatkania kleszcz dusi się i wymiotuje zawartością przewodu pokarmowego do ciała człowieka powodując jego zakażenie. Prawidłowe, skuteczne i bezpieczne postępowanie polega na usunięciu kleszcza za pomocą pincety. Należy go w tym celu uchwycić tuż za główką, a przed napełnionym krwią odwłokiem i wyciągnąć prosto, bez kręcenia.

 

ODKLESZCZOWE ZAPALENIE OPON MÓZGOWYCH

Autor: Monika Dukarić-Wojciechowska

ODKLESZCZOWE ZAPALENIE OPON MÓZGOWYCH

Jest to ostra wirusowa choroba zakaźna. Występuje w różnych postaciach klinicznych i dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego. Chorobę wywołuje flawirus, w Europie istnieją jego dwa podtypy – wschodni i zachodni. Ten pierwszy jest bardziej wirulentny (wirulentność – inaczej: zjadliwość, czyli zdolność wywoływania choroby) i w przypadku zachorowania znacznie częściej powoduje zgon. Wirus ten szybko traci zakaźność przez wysuszenie, pasteryzację lub przez poddanie go działaniu środków chemicznych albo enzymatycznych. W normalnych warunkach może jednak przetrwać wiele miesięcy, np. w mleku lub maśle.

Głównym przenosicielem i rezerwuarem tego wirusa są kleszcze. Dorosłe samiczki kleszcza są długości 2-3 mm, natomiast samce 2,5 mm. Cykl rozwojowy jednego pokolenia kleszczy trwa średnio 2 lata. Wzrost temperatury powoduje wzmożenie aktywności pasożyta. Rozpoczyna się ona w miesiącu maju/kwietniu i trwa do października/listopada. Maksimum aktywności zależy od czynników klimatycznych i przebiega w Europie Środkowej w dwóch fazach: w miesiącach maju/czerwcu i wrześniu/październiku. Wilgotne lato i łagodna zima sprzyjają rozprzestrzenianiu się kleszczy.

Optymalne warunki dla kleszczy i ich żywicieli stanowią biotopy. Większość naturalnych ognisk infekcji stanowią obszary przejściowe między dwoma różnymi typami roślinności, jak np. brzegi lasów, polany, błonia nad rzekami i stawami, zagajniki z zaroślami, gdzie las liściasty przechodzi w iglasty lub odwrotnie albo wysoki w niski, obszary zarośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem i leszczyną. Kleszcze spotyka się w trawie i niskich krzakach. Rejonami największego zagrożenia w Polsce są tereny dawnych województw: olsztyńskiego, białostockiego, suwalskiego i opolskiego.

Typowymi miejscami ukąszenia u człowieka są: głowa, uszy, miejsca zgięcia stawów, ręce oraz nogi. Ponieważ ślina kleszcza posiada właściwości znieczulające, ukąszenie na ogół nie zostaje zauważone i dlatego też bardzo często osoby z zachorowaniem na kzm nie przypominaja sobie momentu ukąszenia.

Zachorowania dotyczą najczęściej ludzi między 15 a 50 rokiem życia. U części osób choroba może przebiegać łagodnie i tylko badanie krwi potwierdza zakażenie. W innych przypadkach przebieg jest dwufazowy. Pierwsza faza choroby pojawia się po 7-14 dniach od kontaktu z kleszczem i przebiega z gorączką oraz objawami przypominającymi grypę, które utrzymują się około tygodnia. Po kilku dniach lepszego samopoczucia następuje druga faza choroby – z bólami głowy, gorączką, wymiotami, utratą przytomności i zespołem objawów neurologicznych.

LECZENIE I ZAPOBIEGANIE.

Nie ma leczenia przyczynowego kleszczowego zapalenia mózgu. Leczy się tylko objawy wywołane wirusem – zwykle ustępują one po 2-3 tygodniach. Choroba może mieć ciężki przebieg, gdy wystąpią objawy mózgowe, móżdżkowe lub rdzeniowe. W skrajnych, na szczęście dość rzadkich, przypadkach kończy się śmiercią. Czasem stwierdza się następstwa pochorobowe w postaci niedowładów, depresji, zaniku mięśni, stałych bólów głowy.

Jedynym sposobem uniknięcia przykrych skutków choroby jest ZAPOBIEGANIE. W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad. Należy:

- nosić w obszarach zagrożenia odpowiednią odzież zakrywającą jak najwięcej części ciała (długie spodnie, nakrycie głowy, długi rękaw itp.)

- stosować środki przeciw kleszczom

- gotować mleko pochodzące od krów, kóz i owiec

- po wizycie w lesie dokładnie obejrzeć całe ciało

- jak najszybciej usunąć kleszcza ze skóry i zdezynfekować miejsce ukłucia

JAK WYCIĄGNĄĆ KLESZCZA?

Kleszcza należy usuwać w całości, nie wolno go zgniatać ani kaleczyć. Nie należy go smarować masłem, olejem lub innym tłuszczem, gdyż w ten sposób zamyka się otwory oddechowe pasożyta. Kleszcze to pajęczaki – ich narząd oddychania to tchawki i przetchlinki umieszczone na odwłoku. W przypadku ich zatkania kleszcz dusi się i wymiotuje zawartością przewodu pokarmowego do ciała człowieka powodując jego zakażenie. Prawidłowe, skuteczne i bezpieczne postępowanie polega na usunięciu kleszcza za pomocą pincety. Należy go w tym celu uchwycić tuż za główką, a przed napełnionym krwią odwłokiem i wyciągnąć prosto, bez kręcenia.

Stosowanie wymienionych wyżej zasad zmniejsza niebezpieczeństwo ukąszenia i zakażenia. Jednak najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest SZCZEPIENIE OCHRONNE.

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest zalecane przez Ministerstwo Zdrowia.

Dla zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia niezbędne jest uodpornienie podstawowe przez podanie szczepionki. Żeby szczepionka działała pewnie i długofalowo, pobudza się układ obronny organizmu do tworzenia ciał obronnych przez 3-etapowe szczepienie. Po zaaplikowaniu go podawane jest szczepienie przypominające.

1. Szczepienie podstawowe:

· I dawka 0,5 ml - tak wcześnie, jak to możliwe, najlepiej w zimnym okresie roku

· II dawka 0,5 ml – 1-3 miesiące po pierwszym szczepieniu

· III dawka 0,5 ml – 9-12 miesięcy po II szczepieniu

2. Szczepienie przypominające:

Jedno szczepienie co 3 lata.

Na terenach zagrożonych zaleca się szczepić dzieci już od pierwszego roku życia. Szczepić powinny się też kobiety ciężarne.