Używamy cookies i podobnych technologii w celach: świadczenia usług, reklamy, statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że ciasteczka będą umieszczane w Twoim urządzeniu elektronicznym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.

 

Kultura

Wyszukaj w serwisie
 
 
 
 
 
Wrota Pomorza 
 
Kultura 
 
Zabytki 
 
Kategorie zabytków 
 
Budowle użyteczności publicznej

Budowle użyteczności publicznej

Obiekty użyteczności publicznej to ogólnodostępne budynki przeznaczone dla administracji, wymiaru sprawiedliwości, kultury, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, opieki zdrowotnej, obsługi bankowej, handlu, gastronomii, turystyki, sportu, obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, wodnym itp. Obiekty te z reguły spośród innej zabudowy wyróżniają się bryłą i rozwiązaniami architektonicznymi; również ich lokalizacja jest nieprzypadkowa, gdyż musi spełniać określone warunki dla poszczególnych typów funkcjonalnych.

Tradycja wznoszenia świeckich budowli społecznych na terenach Polski sięga średniowiecza. Najstarszymi przykładami są ratusze, reprezentacyjne siedziby władz miejskich. Sytuowano je w centralnym punkcie miasta – na rynku lub przy jednej z jego pierzei. Przybierały okazałą, monumentalną formę, w renesansie i baroku zbliżoną do architektury pałacowej. Jej dominującym akcentem stała się wieża, pełniąca często funkcję strażnicy. Najważniejszym i najbardziej okazałym pomieszczeniem ratusza była sala obrad rady.

Również w średniowieczu zaczęto budować pierwsze siedziby bractw i stowarzyszeń mieszczańskich. W tym czasie także powstawały najstarsze budynki szpitalne; wówczas opiekowano się w nich nie tylko chorymi, ale pełniły również rolę przytułków dla ludzi starych i bezdomnych.

Budowle związane z sądownictwem i wymiarem sprawiedliwości powstawały stosunkowo późno, ponieważ od najdawniejszych czasów sądy odbywały się w ratuszach, a za więzienia służyły najczęściej budowle związane z fortyfikacjami.
 
Istniejące już od średniowiecza szkoły niższego stopnia mieściły się przy kościołach parafialnych. Najstarsza wzmianka o szkole w Gdańsku pochodzi z 1350 r. i odnosi się do tzw. Szkoły Mariackiej, ulokowanej wówczas w części plebanii Kościoła Mariackiego. Słynne Gdańskie Gimnazjum Akademickie, założone w 1558 r., znalazło lokal w dawnym klasztorze franciszkańskim. Pierwszy nowocześniejszy gmach szkolny w Gdańsku powstał w 1837 r. według projektu Karla Schinkla.

Rozpoczęcie budowy linii kolejowych w połowie XIX w. i postępujące uprzemysłowienie zapoczątkowały nową epokę w rozwoju przestrzennym miast. Miejska zabudowa zdecydowanie wyszła poza średniowieczny układ; rozbudowywała się administracja. Schyłek wieku XIX i początek XX zapisał się w krajobrazie miast województwa pomorskiego wieloma okazałymi budowlami, pełniącymi funkcje publiczne. Były one realizowane z rozmachem najczęściej w historyzujących stylach: neogotyckim, neorenesansowym, neobarokowym.

Powstawały reprezentacyjne siedziby banków i instytucji ubezpieczeniowych, dworce kolejowe oraz budynki administracyjne państwowych i prywatnych przedsiębiorstw. W śródmieściach miast, przy uczęszczanych ciągach ulicznych, powstawały duże obiekty handlowe, często kilkupiętrowe. XIX-wieczne zmiany w strukturach administracyjnych Prus sprawiły, że w wielu miastach konieczne okazało się wybudowanie siedzib dla nowych władz i urzędów. W Gdańsku powstały w latach 80. XIX w. dwa gmachy zarządu prowincji (po obu stronach Nowych Ogrodów). Oba urzędy w stylu neorenesansowym nie przetrwały wojny.

Po wojnie nowo powstające urzędy i instytucje przystosowywały do swoich potrzeb przedwojenne budynki, starając się by w miarę możności nowa funkcja odpowiadała ich pierwotnemu przeznaczeniu.

Opisy wybranych obiektów:







Publikujący: Aneta Konopacka, data publikacji: 2011.04.22 19:38