Wielkie przestrzenie poddasza pełniły w domach żuławskich funkcje magazynowe. Najstarszy przykład domu tego typu pochodzi z ok. 1600 r. (dom w Gdańsku-Lipcach), ale zasadnicza ich grupa powstała w XVIII i w I poł. XIX wieku. Domy podcieniowe charakteryzują się dużą kubaturą, kondygnacja parteru budowana była w konstrukcji zrębowej, szkieletowej bądź z cegły, kondygnacja piętra w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym.

 

Głównym elementem dekoracyjnym jest w omawianych domach płaszczyzna szczytu nadwieszonej kondygnacji. Odpowiednia kompozycja systemu słupów, rygli i zastrzałów sprawia, że motywy te określa się jako prostokątne, faliste, skośne i rombowe. Tak opracowany szkielet szczytu wypełniany był dekoracyjnie ułożoną drobną cegłą, czasem pola te tynkowano i bielono.

 

Dużym zróżnicowaniem odznaczają się również drewniane podpory zastosowane w podcieniach, spotyka się tu słupy z ozdobnie wycinanymi mieczami (para mieczy tworzy rodzaj arkadki) drewniane kolumny o kapitelach inspirowanych głowicami antycznymi, kolumny na cokołach, kolumny z motywem draperii rozwieszonej między podporami.

 

Większość domów żuławskich posiada na belce w ścianie szczytowej inskrypcję z datą i nazwiskiem budowniczego. Ze względu na układ przestrzenny domy te dzielą się na 3 zasadnicze typy: dom z podcieniem szczytowym (Gdańsk-Lipce, Klecie), dom z podcieniem szczytowym i skrzydłem bocznym (Trutnowy, Miłocin), dom z podcieniem w dłuższej elewacji (Różyny, Koszwały, Lasowice Małe, Stogi, Bystrze). Pochodzące z I połowy XIX w. domy budowane przez Piotra Loewena i Wilhelma Klassena nie mają już na poddaszu pomieszczeń magazynowych, lecz reprezentacyjne pokoje (Orłowo, Marynowy).

Opisy wybranych obiektów:   Dom holenderski w Bogatce Chałupa w Borzechowie Chata rybacka w Jantarze Chata rybacka w Jastarni Dom podcieniowy w Orłowie Dom drewniany w Osieku

   Powrót