Dom Holenderski w Bogatce

Fot. B. Dygulska

Wieś Bogatka położona jest na Żuławach. Przywilej lokacyjny otrzymała przypuszczalnie w I poł. XIV w., w poł. XIV w. istniał już tutaj kościół. Wieś została zniszczona i opuszczona przez mieszkańców w wyniku katastrofalnych powodzi w latach 1540 i 1543. W 1547 r. W ramach szeroko zakrojonej kolonizacji holenderskiej Żuław, Bogatka została ponownie lokowana na 48 włókach ziemi. Przywilej osadniczy nadano Filipowi Czemie z Fryzji. Nowi osadnicy byli najpewniej menonitami, którzy są wzmiankowani we wsi w dokumentach z XVII w. W tym czasie w Bogatce znajdowały się 24 gospodarstwa chłopskie, zajmowano się głównie hodowlą bydła mlecznego. Wieś otrzymała układ przestrzenny nieregularnej ulicówki, o rzadko rozlokowanych zagrodach. Zabudowę stanowiły głównie zagrody typu „holenderskiego”, przetransponowane na Żuławy przez osadników holenderskich.

 

Dom w Bogatce pochodzi z 1819 r. i stanowi jeden z ciekawszych i lepiej zachowanych przykładów tego typu budownictwa. Charakteryzuje go połączenie ze sobą budynku mieszkalnego i gospodarczego w jednej linii zabudowy. Oba budynki były odgrodzone od siebie ścianą ogniową, we wnętrzu znajdowało się między nimi przejście. Budynki położone są na terpie, czyli sztucznie usypanym niewielkim pagórku, chroniącym zabudowę przed działaniem wysokich wód gruntowych oraz ewentualnych powodzi. Dom mieszkalny został wzniesiony w drewnianej konstrukcji zrębowej, budynek inwentarski jest murowany z cegły. Dom jest parterowy, przykryty wysokim dwukondygnacyjnym dachem, mieszczącym mieszkalne i składowe poddasze. Na osi elewacji frontowej znajduje się ganek. Bardzo interesujące jest wnętrze domu, z typowym dla domów na Żuławach układem dwóch sieni: frontowej i podwórzowej, a także „czarną kuchnią” w centrum budynku oraz nieregularnym rozkładem różnej wielkości izb mieszkalnych i pomieszczeń pomocniczych. Elewacje budynku są malowane i posiadają dekorację snycerską, odznaczającą się dobrym poziomem wykonawstwa. Należą do niej klasycystyczne drzwi frontowe, profilowane rysie i gzyms okapowy, obramienia okien, okiennice, pilastry na węgłach.

 

   Powrót