Kaplica Królewska (kościół filialny pw. Ducha Świętego, św. Jana Chrzciciela i św. Andrzeja Apostoła) jest jedynym przykładem barokowej architektury sakralnej na terenie gdańskiego Głównego Miasta. Jest również symbolem opieki, jaką król Jan III Sobieski roztoczył nad mniejszością katolicką w zdominowanym przez protestantyzm mieście.

Decyzją króla kaplica miała stanąć na terenie zabudowań plebanii mariackiej i stanowić północną część tego czworoboku zabudowy. W lipcu 1678 r. położono kamień węgielny, a w maju 1781 r. zakończono budowę. Fundatorem kaplicy byli król Jan III Sobieski i prymas Andrzej Olszowski (legat zapisany w testamencie). Wraz z włączeniem Gdańska do Państwa Pruskiego (1793 r.) ustał królewski patronat nad kaplicą. W 1840 r. powołano przy niej parafię pw. Ducha Świętego.

W 1945 r. wnętrze kaplicy uległo wypaleniu, a mury kamieniczki zachodniej zostały zniszczone aż do poziomu parteru. W latach 1946-48 odrestaurowano kaplicę, w 1970 r. odbudowano kamieniczki, a w 1995 r. opracowano projekt jej rewaloryzacji i przeprowadzono kompleksową konserwację elewacji i dachów.

Barokowa kaplica łączy w swej koncepcji architektonicznej układ budowli centralnej z podłużnym. Za autora głównej koncepcji uważa się architekta królewskiego – Tylmana van Gameren, autor ostatecznej redakcji projektu nie jest znany. Realizatorem budowy był budowniczy miejski Barthel Ranisch. Dekoracja rzeźbiarska fasady przypisywana jest Andreasowi Schlüterowi Młodszemu.

Kaplica właściwa zbudowana jest na rzucie wpisanego w prostokąt krzyża greckiego, z nieco wydłużonymi ramionami osi głównej. Nad największym przęsłem środkowym, na 4 pięciobocznych filarach, umieszczona jest kopuła na ośmiobocznym tamburze. Całość dopełniają dwie trzykondygnacyjne kamieniczki z barokowymi wolutowymi szczytami.

Trójosiową fasadę zdobią pilastry w wielkim porządku, portal ujęty został po bokach kolumnami dźwigającymi przerwany naczółek. Zasadnicze wnętrze kaplicy znajduje się na poziomie piętra (portal główny jest tylko przejazdem na dziedziniec plebanii mariackiej). Włączenie w przestrzeń sakralną aneksów pierwszego piętra kamieniczek jest koncepcją wtórną. Oryginalne wyposażenie kaplicy nie zachowało się.

 

   Powrót