Pieszo-rowerowy szlak turystyczny
„Śladami menonitów po Żuławach Gdańskich"

Trasa:
Gdańsk – Olszynka – Krępiec – Mokry Dwór – Wiślina – Lędowo – Wróblewo – Wocławy – Miłocin – Trutnowy – Cedry Wielkie – Leszkowy – Kiezmark

Długość trasy: 34 km

Informacje praktyczne:

Start: Gdańsk, ul. Okopowa
Meta: Kiezmark, most na Wiśle

 

Zobacz krótki film Północnej TV o szlaku:

 

  

Gdańsk, Biskupia Górka – przy ul. Menonitów znajduje sie klasycystyczny drewniany kościół. W wyniku wojen napoleońskich (pocz. XIX w.) zostały zniszczone między innymi dwa menonickie domy modlitewne. Kościół na Biskupiej Górce menonici zaczęli budować w 1818 r. Jego budowę ukończono rok później. Ten fryzyjsko-flamandzki  kościół służył im do 1945 r. Obecnie gospodarzami obiektu są zielonoświątkowcy.

 

Olszynka – ceglany dwór klasycystyczny z 1802 r., niegdyś otynkowany. Od strony ogrodu można obejrzeć ozdobną drewnianą werandę. 
 

Krępiec – malowniczo położona wieś nad Motławą, znajdziemy tu przykłady dobrze  zachowanych XVIII i XIX-wiecznych zagród holenderskich, budownictwa charakterystycznego dla osiadłych tu mennonitów. Przed wojną miejsce wypoczynku i rekreacji gdańszczan.

Wiślina – na terenie cmentarza znajdziemy bramę – dzwonnicę z 1792 r. Jest to obiekt drewniany o konstrukcji słupowej oszalowanej deskami. Parter mieści półkoliste otwory bramne z dwuskrzydłowymi wrotami, nad nią znajduje się piętro nakryte czterospadowym dachem zwieńczonym iglicą z chorągiewką. Wewnątrz bramy na czterech konstrukcyjnych słupach wycięto napisy: fundacyjny sołtysa z Dziewięciu Włók, opiekunów kościoła oraz datę i nazwisko wykonawcy bramy: Jakub Jentzen 1792 r. We wsi znajduje się również kilka ciekawych drewnianych domów.

Lędowo – warty uwagi jest dom mieszkalny z pierwszej połowy XIX w. Przez niewłaściwą wymianę okien, obiekt stracił jednak swój unikatowy charakter bogatego żuławskiego domu.

Wróblewo – znajduje się tu kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Maryi, wzniesiony w XVI w. jako kaplica rodu Scheweke. Jest to kościół drewniany, konstrukcji szkieletowej, wypełniony murem ceglanym. Wieża od strony zachodniej nakryta jest graniastym hełmem pokrytym blachą miedzianą, z chorągiewką na szczycie. W wieku XVIII obiekt rozbudowano, dodając zachodnią część korpusu z wieżą zwieńczoną barokowym hełmem, nadając kościołowi obecny kształt. W sąsiedztwie kościoła znajduje się gospodarstwo agroturystyczne, jedno z pierwszych, jakie powstały na Żuławach Gdańskich, z wypożyczalnią kajaków.

Wocławy – zbaczając nieco w lewo ze szlaku, można udać się do ruin gotyckiego kościoła, w czasach reformacji przejętego przez protestantów, do 1945 r. ewangelickiego. W murach od strony zachodniej zachowały się relikty schodów tunelowych na wyższą kondygnację. Na terenie przykościelnym znajdują się płyty nagrobne przeniesione z posadzki kościoła. Odnajdziemy tu doskonale eksponowaną i zadbaną autentyczną stelę menonity z Wróblewa (niem. Sperlingsdorf).

Miłocin – znajdujemy tu dom podcieniowy zbudowany w 1731 r. Podcień jest wsparty na ośmiu słupach podpierających pięterko z ozdobną elewacją konstrukcji szkieletowej, wypełnionej drobną cegiełką (tzw. holenderką). Podczas całościowego remontu w latach 1981-1982 budynek został przystosowany do funkcji domu mieszkalnego wielorodzinnego.

Trutnowy – w południowej części wsi stoi żuławski dom podcieniowy z 1720 r. wsparty na ośmiu słupach, z dekoracyjnymi mieczami tworzącymi rodzaj arkad. Generalny remont przeprowadzony w latach 1984-1989. Piętro i dwa szczyty mają konstrukcję szkieletową o szczególnym ozdobnym układzie belek. Zachowano pierwotny układ wnętrza – z wielka sienią i piętrową galerią – oraz liczne barokowe detale wyposażenia wnętrza.

W wielkiej sieni można obejrzeć makietę XVIII-wiecznej wsi projektowanego skansenu miniatur żuławskiego budownictwa. W domu tym, przez właścicieli chętnie udostępnianym turystom do zwiedzania, ma siedzibę Stowarzyszenie „Żuławy Gdańskie”.

Wieś Trutnowy została nadana w 1308 r. przez Władysława Łokietka synom podkomorzego gdańskiego Unisława, a w 1310 r. sprzedana Krzyżakom komturii gdańskiej. Przez długie lata była własnością miasta Gdańska, następnie skarbu pruskiego.

Znajduje się tu gotycki ceglany kościoł pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła, po raz pierwszy wzmiankowany w 1334 r. Zniszczoną w 1945 r. wieżę kościoła nakryto nowym płaskim dachem, istniejącym do dzisiaj. Wewnątrz kościoła zobaczymy ołtarz późnomanierystyczny z 1675 r. Na zewnętrznej ścianie od strony wschodniej na wysokości 1,5 m wmurowano kamienną tablicę wskazującą poziom fali powodziowej z roku 1829. Plebanię barokową z 1728 r. okrywa dach mansardowy z lukarnami, kryty dachówką holenderką, w sieni znajduje się tablica erekcyjna z czarnego marmuru. Zachowały się drzwi wejściowe z barokowymi okuciami i duże okna z pierwotną stolarką.

W centrum Trutnowych po stronie zachodniej zobaczymy XIX-wieczny dom zagrodniczy w konstrukcji szkieletowej, niegdyś bardzo popularnej i typowej dla Żuław.

Cedry Wielkie – to typowa wieś żuławska zabudowana na, czytelnym do dzisiejszego dnia, planie owalnicowym. Najcenniejszym zabytkiem jest gotycki kościół z XV w. pw. Świętych Aniołów Stróżów. Spalony zaraz po wojnie, w latach 90. XX w. został odbudowany. Można podziwiać tu też grupę domów z początku XIX w. Godny uwagi jest prężnie działający, niedawno powstały Żuławski Ośrodek Kultury i Sportu, zbudowany przy udziale funduszy z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego, w którym uzyskamy informacje turystyczne dotyczące Żuław.

Leszkowy – pierwotna nazwa wsi – Leczkowy, związana z burmistrzem gdańskim Konradem Leczkowym. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1399 r. Wielokrotnie w swojej historii wieś była niszczona i plądrowana. W XVII w. osiedlili się tu menonici, obecnie próżno szukać śladów ich bytności. We wsi znajduje się kościoł wzniesiony w średniowieczu, po licznych przebudowach nadano mu cechy barokowe. W Leszkowych można wejść na wał wiślany.

Kiezmark – barokowy kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, który tu zwiedzimy, został wzniesiony w 1727 r. z wykorzystaniem fragmentów starszej budowli. To jeden z najbardziej oryginalnych i interesujących zabytków sakralnych na Żuławach. Wyposażenie wnętrza – manierystyczne i barokowe – zachowało się w całości. Na wieży – metalowe tarcze zegara mechanicznego z XIX w. i dwa wcześniejsze zegary słoneczne.

Jak większość wsi Żuław Gdańskich w wiekach średnich, Kiezmark był własnością komturii gdańskiej, następnie miasta Gdańska i skarbu pruskiego.

W Kiezmarku kończy się część szlaku menonickiego, biegnąca przez Żuławy Gdańskie. Na dalszą wędrówkę „Śladami menonitów" trzeba przeprawić się przez most na Wiśle.

Źródło: Stowarzyszenie Żuławy Gdańskie

 

---